Tekst: Judith Vocking
Wat is volgens jou de meerwaarde van de sportarts binnen een sportteam?
‘Ik vind de sportgeneeskunde op z’n mooist als het verschillende disciplines op één lijn weet te brengen. Dat vraagt om communicatie. Het geeft enorm veel voldoening als ik merk dat ik de fysiotherapeut, technische staf en eventuele externe specialisten aan boord heb. Dat iedereen op dat moment even dezelfde taal spreekt en daardoor een speler het gevoel krijgt optimaal begeleid te worden. Het creëert rust als er een plan is zonder tegenstrijdige geluiden. En rust is wat mij betreft essentieel in de topsportbegeleiding. Natuurlijk is die rust er lang niet altijd, maar dan moet je dat herkennen, erkennen en zo snel mogelijk proberen te herstellen. Heel vaak lukt dat door te praten. De sportarts heeft daarin de rol van spin in het web.’
Meer weten over de zes verschillende kernactiviteiten A t/m F en het Beroepsprofiel sportarts 2025? Klik op de links of lees het kader ‘Beroepsprofiel sportarts’ onderaan dit verhaal.
Hoe is het om nu bij NEC clubarts te zijn? Het gaat ze voor de wind
‘Het zijn mooie tijden om bij NEC betrokken te zijn. Afgelopen seizoen was natuurlijk historisch met een derde plek in de eredivisie. Daardoor spelen we dit jaar in Europa. Vanwege de verplichtingen die dat met zich meebrengt, heb ik wel mijn functie als teamarts van het Nederlands elftal onder 17 moeten loslaten. Het was niet te combineren. Dat deed wel een beetje pijn. Ik houd van de dynamiek bij de KNVB. Met een staf tien dagen lang het maximale uit een groep proberen te halen, is ontzettend leuk. Ooit hoop ik de weg terug te kunnen maken, maar op dit moment, met twee jonge dochters en een vrouw die als psychiater in het Radboudumc werkt, ben ik heel blij met de balans die er is tussen werk en privé. De topsportomgeving vraagt veel. Het liefst hebben ze dat je altijd beschikbaar bent.’
Welke kennis en vaardigheden zijn belangrijk voor een sportarts die in de topsport werkt?
‘Al vanaf mijn vijfde sta ik op het voetbalveld. Het is gewoon mijn sport. Nu weet ik dat ik dat gevoel ook voor andere teamsporten kan ontwikkelen. Toen ik naar Amerika ging, wist ik niets van honkbal, maar ik ben er vol in gedoken en ik vond het prachtig. Maar met voetbal heb ik echt feeling en dat is toch belangrijk. Op topniveau gaat het om heel kleine dingen. Om die te snappen en aan te voelen, helpt het als je de sport kent.’
Hoe zorg je ervoor dat iedereen binnen een sportteam dezelfde koers vaart?
‘Jeroen en ik zijn in totaal drie ochtenden aanwezig bij NEC en tussendoor natuurlijk bereikbaar voor overleg bij bijzonderheden. Op maandagochtend doe ik een inloopspreekuur bij de NEC-voetbalacademie en overleg ik met de fysiotherapeuten, de medische staf en de trainers. De rest van de week draai ik poli’s in het ziekenhuis waar ik patiënten zie met allerlei sportachtergronden en -niveaus. Daarbij heb ik wel de ruimte dat, als er iets met een speler van NEC is, ik die tussendoor kan zien. Dat is in de topsportcontext superbelangrijk, want elke dag telt.’
In die topsportcontext zullen ook wel eens beslissingen worden genomen die niet in lijn zijn met wat jij medisch verantwoord vindt. Hoe ga je daarmee om?
‘Ik vind dat wel een leuk spanningsveld. Je moet een beetje aanvoelen met wie je samenwerkt. De ene trainer zegt: “Ieder z’n vak”, de ander zegt: “Overtuig me maar.” Die laatst groep moet je meer voeden met informatie, zodat ze zelf tot een conclusie komen die in lijn is met wat medisch verantwoord is. Ook dat vraagt om communicatie en een goede antenne, waarbij het mijn verantwoordelijkheid is de ondergrens te bepalen en te bewaken. Boven die grens is er vaak best wel wat speelruimte. Het menselijk lichaam is enorm complex. Dat maakt dat je bij een blessure vrijwel nooit kunt zeggen: twee weken en dan is iemand hersteld. Bij de een gaat het verrassend snel, bij de ander wat langzamer. Tegelijkertijd kun je op basis van wetenschappelijk data wel degelijk een schatting maken van een verantwoorde termijn.
Gaat een trainer tegen mijn medisch advies in, dan is mijn eerste gedachte eigenlijk altijd: “Wat heb ik de week hiervoor verkeerd gedaan? Had ik anders kunnen communiceren?” In de topsport staat iedereen onder druk, zeker als prestaties tegenvallen. Dan is het beter om iets niet “even tussen de bedrijven door” te melden, maar er rustig samen voor te gaan zitten. En als je laat merken dat je het belang van de speler het zwaarste weegt, maar tegelijkertijd begrijpt dat elke wedstrijd van belang is, wordt dat vaak enorm gewaardeerd.’
En als je ziet dat een sporter vanuit zijn/haar drive de top te behalen gedrag vertoont dat schadelijk is voor de gezondheid?
‘Dat is in algemene zin een interessant, ethisch spanningsveld in de sportgeneeskunde. Als ik een sporter zie die zich ten koste van zijn eigen gezondheid gedraagt, is het dan mijn taak die persoon daarop te wijzen en bij te sturen? Of moet ik iemands autonomie respecteren en hem/haar van daaruit zo goed mogelijk adviseren en ondersteunen in zijn of haar wens, namelijk de top bereiken? Het antwoord zit daar tussenin. Dat is ergens oncomfortabel, maar je hebt het er als sportarts mee te doen. Ik zie het wel als onze taak actief te balanceren tussen die twee ethische kaders.’
Kom je op je reguliere spreekuur ook voor dit soort dilemma’s te staan? Ik denk daarbij bijvoorbeeld aan hypes rondom voedingssupplementen.
‘Als ik het idee heb dat ik iemand tegenover me heb die verstrikt is geraakt in het maakbaarheidsideaal, ga ik dat gesprek aan. Wat ik bijvoorbeeld geregeld zie zijn amateurvoetballers die ook vijf dagen per week in de sportschool trainen, daarvoor creatine gebruiken en op het voetbalveld kuitklachten hebben. Door creatine houden de spieren vocht vast. Bij sommige mensen leidt dit tot een te hoge druk in het jasje van de spier. Mijn advies is dan te stoppen met de creatine en na twee maanden te kijken hoe het met de klachten gaat. Of ze moeten kiezen: krachtsport of voetbal.
Ook komt het nog wel eens voor dat iemand met een concrete, duidelijke klacht komt en verwacht dat die opgelost wordt als een geïsoleerd probleem, terwijl er ook sprake is van disfunctioneel gedrag. Het klassieke voorbeeld is de duursporter met stressfracturen waar sluimerend ook een eetstoornis speelt. Dan moet je dat onderliggende probleem tackelen en dat gesprek ga ik dan aan. Als sportarts heb ik de optie intercollegiaal overleg te voeren en te zorgen dat de juiste mensen hierbij betrokken raken.’
Het is dus elke keer een puzzel
‘Ja, en misschien in ons vakgebied nog wel meer dan in andere. Voor veel medisch specialismen geldt dat ze duidelijke, internationale richtlijnen hebben. Bij de sportgeneeskunde ligt dat anders, omdat wij nog zo’n jong specialisme zijn. De kaders zijn nog niet helemaal helder, waardoor wij ook patiënten doorverwezen krijgen die geen dure medisch specialistische zorg nodig hebben. Ik zie het als onze verantwoordelijkheid daar alert op te zijn. Heb ik aanwijzingen dat medische interventies niet nodig zijn, maar de patiënt gebaat is bij een gedegen fysiotherapietraject, dan ga ik dat in werking zetten. Ik bel de fysiotherapeut om samen op één lijn te komen. De patiënt gaat dan met vertrouwen aan de slag. In negen van de tien gevallen werkt dat. En houden de klachten aan, dan keert de patiënt bij mij terug. Zo houden we de zorg efficiënt en betaalbaar. Én we zetten alle beroepsgroepen in hun kracht.’
Waar kan de sportgeneeskunde nog een stap in maken?
‘Er is een tendens in de maatschappij dat alles maakbaar is. Het is heel verleidelijk om daar als specialisme in mee te gaan en te zeggen dat ook wij daar wel iets in kunnen betekenen. Ik twijfel daar heel erg aan. We moeten oppassen dat we niet al het lijden gaan medicaliseren. Op de korte termijn kunnen mensen met onbegrepen klachten zich dan heel serieus genomen voelen, maar effectief hebben we niks gedaan aan het probleem waar zij mee zitten. Ik vind niet dat dat de standaard moet zijn waar wij als medisch specialist aan moeten worden gehouden als zijnde de duurste zorg die er in Nederland is. Ik vind dat we hierover de komende jaren een open discussie moeten voeren, zodat we de kaders helder krijgen voor ons vakgebied. Daar staat overigens tegenover dat de brede blik en holistische beschouwing die wij in de sportgeneeskunde gebruiken van grote waarde is en een unieke bijdrage levert aan het huidige zorglandschap.’
Zie ook: Veelzijdigheid sportarts-wat doet de sportarts?
Over Rik Molenaars
Rik Molenaars is Sportarts bij CWZ Nijmegen en clubarts bij NEC en NEC Voetbalacademie. Maar eerst koos hij voor een opleiding fysiotherapie. ‘Ik had voor die opleiding gekozen, omdat ik met sporters wilde werken. Maar halverwege het tweede jaar sloeg de paniek een beetje toe en dacht ik: “Is dit het dan?” Tijdens een stage in het Topsportcentrum Rotterdam kon ik een ochtend meekijken bij het spreekuur van sportarts Robbart van Linschoten. Toen ik zag hoe hij zijn patiëntenzorg deed, dacht ik: “Dit is wat ik wil.” Niet het uitwerken van revalidatieprogramma’s en de dagelijkse begeleiding van sporters, zoals fysiotherapeuten dat doen, maar meer diagnosticus en richtingaanwijzer zijn. Ik heb fysiotherapie wel afgerond en ben vervolgens geneeskunde gaan doen. Alle stof die ik daar kreeg heb ik als een spons opgezogen, maar wel met het doel uiteindelijk sportarts te worden. Waar ik kon, maakte ik keuzes in die richting. Zo ontstond via mijn wetenschappelijke stage bij de orthopedie in het AMC de mogelijkheid promotieonderzoek te doen naar elleboogblessures bij de Boston Red Sox. Dat was een fantastische kans, maar ik wist ook dat het me zou helpen om uiteindelijk een opleidingsplek te krijgen.’
Beroepsprofiel sportarts
Kernactiviteiten
Kernactiviteit D is in het beroepsprofiel als volgt omschreven:
Sportmedische begeleiding van individuele (top)sporters en (top)sportteams.
Begeleiding van een individuele sporter of sportteam op het gebied van het houdings- en bewegingsapparaat, inspanningsgerelateerde klachten, voeding, overtraining of thermische expositie bij de beoefende sport of fysieke belasting. De sportarts kan de sporter(s) adviseren bij medische keuzes en
vraagstukken om zo op een verantwoorde wijze de benodigde trainingsuren te maken en fit aan een wedstrijd/activiteit te beginnen.
Lees hieronder de zes kernactiviteiten A t/m F uit het Beroepsprofiel sportarts 2025:
Lees ook de interviews met de sportartsen die een andere kernactiviteit van het beroepsprofiel uitlichten:
Onderdeel A: Medisch specialistische beweegzorg voor het houdings- en bewegingsapparaat
Interviewserie beroepsprofiel sportarts: de kunst van kijken naar belasting en belastbaarheid
Onderdeel F: Sportmedische onderzoeken
Interviewserie beroepsprofiel sportarts: ‘We zijn er voor iedereen met klachten die het bewegen beperken’
